به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین رحمان ستایش سردبیر فصلنامه مشکوه امروز شنبه ۱۴ شهریورماه در آیین رونمایی از کتاب زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه که با حضور مسئولان، مدیران و پژوهشگران بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در تالار شیخ طوسی برگزار شد، با اشاره به جایگاه اهلبیت(ع) در فرهنگ تشیع، اظهار داشت: مسئله اهلبیت(ع) و ارتباط با آن بزرگواران، جایگاه اساسی در جامعه شیعی دارد و این پیوند در ابعاد مختلف زندگی شیعیان قابل مشاهده و احساس است.
وی افزود: یکی از مظاهر مهم این پیوند را میتوان در شکلگیری و توسعه شهرهای شیعهنشین مشاهده کرد؛ بهگونهای که در بسیاری از این شهرها، زیارتگاهها یا فلسفه وجودی شهر را شکل دادهاند یا بهعنوان عنصری شاخص، نقش محوری در هویت و ساختار اجتماعی آن ایفا میکنند.
دانشیار دانشگاه قم با اشاره به شهر مشهد بیان کرد: اگر تاریخ مشهد را بررسی کنیم، این شهر پیش از حضور و دفن امام رضا(ع) هویت شهری برجستهای به شکل امروز نداشت و توسعه و گسترش آن در پی شکلگیری محوریت حرم مطهر رضوی رقم خورد.
وی ادامه داد: این الگو را در شهرهای مختلف شیعهنشین نیز میتوان مشاهده کرد و حتی در مناطقی مانند هند، پاکستان و افغانستان که حضور مستقیم امامزادگان در آنها کمتر است، پدیدههایی با عنوان امامواره شکل گرفته که در مواردی کارکرد نمادین و معنوی زیارتگاهها را ایفا میکنند.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش تصریح کرد: در برخی از این مناطق، مکانهایی با انتسابهایی مانند وجود آثار منسوب به پیامبر(ص)، قدمگاهها یا دیگر نمادهای مرتبط با اهلبیت(ع) شکل گرفته است که نشاندهنده جایگاه ویژه پیوند مردم با خاندان پیامبر(ص) در فرهنگ شیعی است.
وی با بیان اینکه مراکز زیارتی منسوب به اهلبیت(ع) در بسیاری از مناطق شیعهنشین بهعنوان محور شهرها شناخته میشوند، خاطرنشان کرد: تعداد و میزان شهرت امامزادگان و زیارتگاهها در شهرهای مختلف متفاوت است، اما اصل تعلق روحی و روانی مردم به این مراکز، واقعیتی مهم و غیرقابل چشمپوشی است و حتی آثار و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن نیز قابل بررسی است.
حجت الاسلام والمسلمین ستایش با تأکید بر ضرورت مطالعه علمی زیارت اظهار کرد: مسئله زیارت باید در مطالعات اجتماعی، تاریخی، اقتصادی، فقهی و حکمرانی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ضرورت توجه جدیتر به موضوع زیارت در مطالعات علمی گفت: زیارت از موضوعاتی است که هم از منظر عقلایی و تاریخی و هم از منظر اجتماعی و وضعیت امروز جامعه، اهمیت فراوانی دارد و نمیتوان بهسادگی از کنار آن عبور کرد.
دانشیار دانشگاه قم بیان کرد: متأسفانه در برخی دورهها به مسئله زیارت توجه کافی نشده است، در حالی که زیارت میتواند محرک و زمینهساز مسائل متعدد و متنوع در حوزههای مختلف باشد و ابعاد گوناگونی دارد که نیازمند مطالعه و پژوهش دقیق است.
وی با اشاره به فعالیت پژوهشکده زیارت، خاطرنشان کرد: انتظار میرود پژوهشکده زیارت بتواند نظام مسائل زیارت را تدوین و ابعاد مختلف این موضوع را شناسایی و از منظر کارشناسی بررسی و ارائه کند؛ همین اقدام، بهتنهایی کاری بسیار مهم و ارزشمند است.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش با اشاره به ابعاد اقتصادی زیارت و ظرفیتهای آستان قدس رضوی، گفت: در موضوع اقتصاد، ظرفیتهای مرتبط با زیارت در مشهد بسیار گسترده است و آستان قدس رضوی در حوزه زمین، املاک، صنایع و مجموعهای از ظرفیتهای اقتصادی در داخل و خارج از کشور، از جمله در هند، پاکستان و عراق، نقش و تأثیراتی دارد که نیازمند تحلیل دقیق و عمیق است.
وی ادامه داد: ابعاد اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی مرتبط با زیارت و بایدها و نبایدهای آن، تا امروز آنگونه که شایسته است مورد تحلیل و بررسی قرار نگرفته و پژوهشکده زیارت میتواند با برنامهریزی علمی، این ابعاد را بهصورت منسجم دنبال کند.
دانشیار دانشگاه قم با اشاره به ساختار گروههای پژوهشکده زیارت، یادآور شد: تقسیمبندی انجامشده در گروههای این پژوهشکده، در مجموع ابعاد مختلف مسئله زیارت را مورد توجه قرار داده است؛ از مباحث معرفتی، الهیات و کلام گرفته تا مباحث تاریخی و اجتماعی.
وی تصریح کرد: در حوزه تاریخ اجتماعی زیارت نیز موضوعات متعددی مانند بررسی انتساب امامزادگان، بناهای زیارتی، ارتباط مردم با زیارتگاهها و ابعاد روحی و مادی این ارتباط باید مورد توجه قرار گیرد.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش بر ضرورت بررسی مسائل فقهی زیارت تأکید کرد و گفت: مسائل فقهی مربوط به زائران و مردم، همچنین مسائل فقهی مرتبط با متولیان و متصدیان اماکن زیارتی، باید در کنار موضوعات مرتبط با حکمرانی مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد.
کتاب زیارت؛ درآمدی برای نظاممند کردن مطالعات زیارت
حجتالاسلام والمسلمین ستایش با اشاره به کتاب زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه، ابراز کرد: این کتاب درآمدی برای ورود جدیتر به بحث زیارت است و با وجود آنکه هدف اصلی آن تدوین نظام مسائل زیارت نبوده، گامهای اولیه و جستارگشایی مناسبی در این مسیر انجام شده است.
وی تأکید کرد: زوایایی که در فصلهای مختلف این کتاب مورد بررسی قرار گرفته، از اهمیت و قابلیت توجه برخوردار است و تقریباً به بسیاری از ابعاد موضوع زیارت اشاره شده است؛ با این حال، با توجه به حجم کتاب نمیتوان ادعا کرد که مباحث مطرحشده، آخرین پژوهش یا سخن نهایی در هر یک از این حوزههاست.
دانشیار دانشگاه قم ادامه داد: برای نمونه، در بخش فقهی، برخی رویکردهای کلی و روشهای استنباط مسائل فقهی زیارت مطرح شده و خود کتاب نیز نشان میدهد که این موضوعات باید در پژوهشهای آینده بهصورت مستقل و با تفصیل بیشتری مورد بررسی قرار گیرند.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش با اشاره به روش پژوهشی بهکاررفته در این کتاب، گفت: هنگامی که از پژوهش سخن گفته میشود، معمولاً پژوهش مکتوب در ذهن شکل میگیرد؛ یعنی تصور میشود پژوهشگر از ابتدا بهصورت نوشتاری و با نگارش متن، موضوعی را بررسی کرده است، در حالی که در روشهای پژوهشی، گونهای از پژوهش با عنوان پژوهش گفتاری نیز وجود دارد.
وی تصریح کرد: در پژوهش گفتاری، تولید اولیه بهصورت شفاهی انجام میشود و این شیوه ویژگیهایی دارد که معمولاً در پژوهشهای نوشتاری کمتر دیده میشود.
دانشیار دانشگاه قم بیان کرد: در پژوهشهای گفتاری، نمونهها، مصادیق و مباحث میدانی معمولاً فرصت بیشتری برای ظهور پیدا میکنند و پژوهشگر میتواند آزادانهتر مثالها و شواهد خود را مطرح کرده و درباره مسائل مختلف به گفتوگو بپردازد.
وی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از ویژگیهای پژوهش گفتاری این است که در این شیوه، ایدهها بیشتر خود را نشان میدهند و این ایدهها در فرآیند پژوهش اهمیت فراوانی دارند.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش با اشاره به اهمیت شکلگیری ایده در فرآیند پژوهش، تأکید کرد: گاهی یک اتفاق ساده برای افراد مختلف رخ میدهد، اما تنها کسی که از آن اتفاق یک ایده دریافت میکند و آن را دنبال میکند، میتواند به کشف یا نتیجهای تازه دست پیدا کند.
وی ادامه داد: برای نمونه، افتادن سیب از درخت میتوانست برای افراد بسیاری اتفاق افتاده باشد، اما آنچه اهمیت داشت، شکلگیری یک ایده و پیگیری آن برای رسیدن به یک نتیجه علمی بود.
دانشیار دانشگاه قم گفت: در پژوهشهای گفتاری نیز معمولاً ایدهها و کلیات مسائل مطرح میشوند و همین ایدهها میتوانند زمینهای برای شکلگیری پژوهشهای دقیقتر و تفصیلیتر در مراحل بعدی باشند.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش ادامه داد: در پژوهشهای گفتاری معمولاً کلیات و ایدهها مطرح میشوند، اما ارزش این شیوه در آن است که میتواند زمینه را برای شکلگیری پژوهشهای عمیقتر فراهم کند.
وی یادآور شد: در بسیاری از موارد، یک ایده در جریان گفتوگو شکل میگیرد و اگر این ایده مورد توجه قرار گرفته و پیگیری شود، میتواند به یک مسئله پژوهشی و در نهایت به تولید دانش منجر شود.
دانشیار دانشگاه قم تصریح کرد: پژوهش گفتاری به دلیل ماهیت تعاملی خود، فرصت بیشتری برای طرح نمونهها، تجربههای میدانی، مصادیق و ایدههایی فراهم میکند که ممکن است در یک پژوهش صرفاً مکتوب کمتر مجال طرح پیدا کنند.
وی با بیان اینکه گفتوگوهای علمی میتوانند نقطه آغاز پژوهشهای تخصصی باشند، خاطرنشان کرد: لازم است ایدهها و نکاتی که در این گفتوگوها مطرح میشوند، پس از شناسایی و دستهبندی، در پژوهشهای مستقل و دقیقتر مورد بررسی قرار گیرند.
کتاب زیارت گامی برای توسعه گفتوگوی حوزه و دانشگاه
حجتالاسلام والمسلمین ستایش با اشاره به عنوان کتاب زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه گفت: یکی از اهمیتهای این اثر، فراهم کردن زمینه گفتوگو میان حوزه و دانشگاه درباره موضوع زیارت است؛ موضوعی که ابعاد معرفتی، تاریخی، اجتماعی، فقهی، اقتصادی و مدیریتی متعددی دارد.
وی ادامه داد: پرداختن به چنین موضوعی نیازمند استفاده از ظرفیتهای علمی حوزه و دانشگاه و بهرهگیری از نگاههای تخصصی مختلف است تا بتوان ابعاد گوناگون زیارت را بهصورت جامع مورد مطالعه قرار داد.
دانشیار دانشگاه قم خاطرنشان کرد: این کتاب را باید نقطه آغاز یک مسیر پژوهشی دانست و انتظار میرود مباحث مطرحشده در آن، در ادامه با مطالعات تخصصیتر دنبال شود و هر یک از موضوعات بهصورت مستقل و عمیق مورد بررسی قرار گیرد.
وی بیان کرد: اگر گفتوگوهای علمی بتوانند به شناسایی مسائل، طرح ایدههای جدید و ایجاد پرسشهای پژوهشی منجر شوند، میتوانند نقش مهمی در توسعه مطالعات زیارت و تولید ادبیات علمی در این حوزه داشته باشند.
حجتالاسلام والمسلمین ستایش تأکید کرد: مسئله زیارت ظرفیت گستردهای برای پژوهش دارد و لازم است این ظرفیت با همکاری مراکز علمی، حوزههای علمیه، دانشگاهها و پژوهشگاههای تخصصی بهصورت منسجم دنبال شود.
انتهای پیام/
نظر شما